Το παράδοξο της παντοδυναμίας και η εικασία των υποθετικών λόγων.

Για τους περισσότερους, η ύπαρξη του θεού είναι θέμα πίστης. Η πίστη, θα μπορούσε να πει κάποιος, είναι μια ιδιότητα του ανθρώπου πέρα και έξω από την ανθρώπινη λογική. Πίστη είναι η απόλυτη βεβαιότητα κάποιων για την αλήθεια ενός υποθετικού ισχυρισμού, ανεξάρτητα αν η βεβαιότητα αυτή είναι τεκμηριωμένη ή όχι. Στην περίπτωση που κάποια βεβαιότητα είναι τεκμηριωμένη τότε μιλάμε για γνώση και όχι για πίστη. Είναι προφανές λοιπόν, ότι η πίστη είναι άλλο πράγμα από αυτό που έχουμε συμφωνήσει να ονομάζουμε κοινή λογική, αν όμως δεχτούμε ότι ανήκει σε ένα άλλο σύστημα λογικής, τότε πρέπει να αποδεχτούμε ότι περιέχει και την αντίφαση, ως ένα πιθανό και επιτρεπτό ενδεχόμενο. Αν π.χ. δεχτούμε σαν δεδομένο ότι υπάρχει θεός, τότε πώς εξηγείτε το γεγονός ότι δεν τον αντιλαμβανόμαστε; Αυτό βεβαία είναι ένα επιχείρημα που εμπίπτει στη σφαίρα της λογικής. Στην πραγματικότητα όμως η πίστη στο θεό και κατ΄επέκταση στο υπερφυσικό βασίζεται σε μια ερμηνεία που ο άνθρωπος έδωσε, κάποια στιγμή στη διάρκεια της εξέλιξής του, και η οποία στη συνέχεια εξαπλώθηκε ιστορικά, σε σχέση με το σύνολο των πραγμάτων που δεν μπορούσε να καταλάβει. Η πίστη πρακτικά υπάγεται στο λογικό σύστημα, ως μία ατεκμηρίωτη και αναπόδεικτη εξήγηση, μιάς εκ φύσεως υπάρχουσας, πραγματικής υπόθεσης.

Η λογική διαδικασία.

Στη λογική μας τεκμηρίωση χρησιμοποιούμε βασικές παραδοχές (υποθέσεις) τις οποίες δεχόμαστε αξιωματικά σωστές και με τις οποίες εκφράζουμε λογικά συμπεράσματα (αποτελέσματα), χρησιμοποιώντας κάποιους επιτρεπτούς λογικούς συλλογισμούς. Όμως, θεωρώντας μια υπόθεση αδιάψευστη πέρα από κάθε λογική αμφιβολία, οικοδομούμε μία πραγματικότητα που αρκετές φορές μπορεί να ανήκει στη σφαίρα του παράλογου ή αδιέξοδος, χωρίς να μπορούμε να επανορθώσουμε αυτό το παράδοξο, όταν τα συμπεράσματα των παραδοχών μας αποδεικνύονται αντιφατικά.  

Η "θεϊκή" αφετηρία των υποθέσεων.

«Είμαι βέβαιος ότι κάποια στιγμή θα πεθάνω, αλλά

 έχω μια σύμφυτη τάση να το αμφισβητώ διαρκώς».

Στην παραπάνω πρόταση βλέπουμε μια στοιχειώδη ιδιότητα των υποθετικών, την εκ των πρότερων επιβεβαίωση τους. Οι  υποθέσεις αυτού του είδους έχουν μια σχεδόν θεϊκή προέλευση, αφού τις αποδεχόμαστε a priori ως αυθεντικές. Ακόμα κι αν στη συνέχεια έχουμε και κάποιες αμφιβολίες για την ορθότητά τους, τις αποδεχόμαστε κατ΄ελάχιστον ως μια "βαθύτερη υπόσταση" της συλλογιστικής. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Η λογική μας πηγάζει από τη βαθύτερη δόμηση και λειτουργία της σκέψης. Αρχικά "σκεφτόμαστε" κι ύστερα έχουμε συναίσθηση αυτού που σκεφτήκαμε, ανεξάρτητα αν το ερέθισμα είναι διαισθητικό ή εξωτερικό. Γι αυτό άλλωστε αποδίδουμε ακούσια μια "υπερβατική" σημασία στις σκέψεις, ως εκ τούτου και στις υποθέσεις μας, αφού μοιάζουν να έχουν σχηματισθεί πριν καλά- καλά να το αντιληφθούμε.

Η έννοια της αυτοαναφοράς σε έναν εκπληκτικό

πίνακα του Μάουριτς Κορνέλις Έσερ.

Η αυτοαναφορά και το παράδοξο των υποθετικών εκφράσεων.

«Αυτή δεν είναι μία πρόταση»

Το σύνολο της διανόησης και της αντίληψης μας, συνιστά ένα λογικό σύστημα. Ένα από τα (βασικό) γνωρίσματα ενός λογικού συστήματος είναι και η πληρότητα. Επομένως ένα σύστημα λογικής, κατά τον Χέγκελ, θεωρείται ένα κλειστό σύστημα. Είναι κλειστό με τη λογική της κλεισμένης στον εαυτό της και επάνω στον εαυτό της νόησης. Δεν έχει ένα εξωτερικό περιβάλλον στη διαμόρφωση της πραγματικότητας. Η λογική λειτουργεί πάντοτε εγωιστικά και γι αυτό της είναι πολύ δύσκολο να παραδεχτεί άλλες "λογικές απόψεις" πέρα και έξω από τις δικές της. Στην προηγούμενη φράση βλέπουμε την αδυναμία της λογικής να διακρίνει το υποκείμενο και να αναρωτηθεί, "ποια πρόταση; "

«Παρακαλώ, αγνοήστε αυτή την σημείωση».

Σύμφωνα με την Αριστοτέλεια λογική μια πρόταση που έχει νόημα μπορεί να είναι αληθής ή ψευδής (αρχή της δισθένειας ή αρχή του αποκλειόμενου μέσου) και δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική. Τι γίνεται όμως με την παραπάνω πρόταση; Είναι αληθής ή ψευδής; Η παραπάνω φράση είναι ένα από τα γνωστά παραδείγματα αυτοαναφορικών ισχυρισμών (self reference), δηλαδή ισχυρισμών που αναφέρονται στον εαυτό τους και που αναπότρεπτα οδηγούν σε παράδοξο. Παράδοξα θεωρούνται οι θέσεις που συνιστούν λογικές αντινομίες, προτάσεις δηλαδή που είναι ταυτόχρονα αληθείς και ψευδείς, ψευδείς όταν είναι αληθινές και αληθινές όταν είναι ψευδείς. Αυτό συμβαίνει και με την παραπάνω πρόταση. Το ίδιο συμβαίνει και με την πρόταση "Αυτή η δήλωση είναι ψευδής". Η δήλωση δεν μπορεί να είναι ψευδής και αλήθεια την ίδια στιγμή. Αν η δήλωση είναι αληθινή, τότε η δήλωση είναι ψευδής, καθιστώντας έτσι τη δήλωση αληθινή, αν όμως είναι αληθινή, τότε είναι ψευδής κ.ο.κ, φαύλος κύκλος.

Αυτή δεν είναι μία πίπα. René Magritte.

Η αρχή της λογικής συνέπειας.  

  

«Κάτι μπορεί να είναι μαύρο και

   άσπρο, αλλά όχι λάθος και σωστό»

Μια υποθετική πρόταση ισχύει, ασχέτως, από το αν είναι σωστή ή λάθος. Ως εκ τούτου δύο υποθέσεις μπορούν να είναι ή να οδηγούν σε αντίρροπα πορίσματα, τα οποία και θα πρέπει να ξεπεράσουμε, χωρίς να απαλείψουμε τα απαραίτητα υποθετικά. Μια υπόθεση μπορεί να έχει περισσότερες από μία συνεπαγωγές. Όπως βλέπουμε στην παραπάνω πρόταση κάτι δεν μπορεί να είναι συγχρόνως σωστό και λάθος, αλλά ακόμα κι αν είναι λάθος, αυτό καθ΄ εαυτό το γεγονός δεν απαγορεύει στην υπόθεση να υπάρχει.  

Η κυριαρχία των υποθετικών το παράδοξο της πέτρας.

«Μπορεί ο Θεός να φτιάξει μια πέτρα τόσο μεγάλη

και τόσο βαριά ώστε να μην μπορεί να τη σηκώσει;»

Πρόκειται για μια φιλοσοφική ιδέα και για το κλασσικό παράδειγμά της, γνωστή ως το "Παράδοξο της παντοδυναμίας" (Omnipotence paradox). Πρόκειται γιά πολύ παλιά ιστορία, ο Αβερρόης (1126-1198) ήταν ένας από τους πρώτους φιλοσόφους που ασχολήθηκε με το θέμα αυτό. Μπορούμε να επεκτείνουμε το πρόβλημα στις εξής υποθέσεις:

(1) Ο Θεός υπάρχει

(2) Ο Θεός είναι παντοδύναμος

(3) O Θεός μπορεί να φτιάξει μια πέτρα μεγάλη και πολύ βαριά για να μπορεί να τη σηκώσει.

Μπορούμε να κάνουμε τους παρακάτω λογικούς συλλογισμούς

Α. Αν η (3) είναι αλήθεια τότε, αν η (1) είναι αλήθεια, η (2) δεν είναι αλήθεια.

Β. Αν η (1) είναι αλήθεια, τότε η (2) είναι αλήθεια.

Κοιτάξτε πόσο σύντομα φτάσαμε σε αντίφαση. Η (2) είναι συγχρόνως αλήθεια και ψέματα. Αν τώρα αλλάξουμε την (3) να λέει: "O Θεός δεν μπορεί να φτιάξει μια πέτρα τόσο μεγάλη και πολύ βαριά να τη σηκώσει", τότε καταλήγουμε πάλι σε άτοπο.

Βλέπουμε ότι σύμφωνα με το συλλογισμό (Α) καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι ο Θεός δεν είναι παντοδύναμος, αλλά ο άλλος (Β) μας λέει ότι θα πρέπει να είναι. Συνεπώς ο Θεός λογικά δεν υπάρχει.

 

Η σχετικότητα των λογικών συλλογισμών.

«Γιατί κάτι δεν μπορεί να είναι λάθος και αληθές;»

Στο προηγούμενο παράδειγμα συνειδητοποιήσαμε το πόσο ευάλωτη είναι η λογική. Είδαμε την δυναμική των υποθέσεων, τις οποίες αποδεχόμαστε όπως έχουν, ως αληθινά δεδομένα, και τις οποίες χειριζόμαστε ύστερα για να φτάσουμε σε κάποια συμπεράσματα. Μόνο που στο προηγούμενο παράδειγμα αποδείξαμε πως αν ο Θεός είναι παντοδύναμος, βάσει της Αριστοτέλειας λογικής, δεν μπορεί να υπάρχει. Η δύναμή του θα πρέπει να είναι σχετική. Κατά τον αυτό τρόπο οι υποθέσεις μας αυτές καθ΄εαυτές ισχύουν καθεμιά ξεχωριστά και υπάρχουν ανεξάρτητα από το παράδοξο τους, αφού και αν τις τροποποιήσουμε, καταλήγουμε πάλι σε αντίφαση και άτοπο. Αλλά και να τις ακυρώσουμε δεν μπορούμε, γιατί σε αυτό το ενδεχόμενο η συστημική λογική μας θα γίνει πιο φτωχή, τουτέστιν όχι μόνο χωρίς θεό, αλλά δίχως ένα πλήθος άλλων συναρπαστικών μας υποθέσεων.

Είναι δεδομένο ότι η λογική δεν είναι αρκετή, ούτε ικανή καθώς φαίνεται μέχρι τώρα για να κατανοήσουμε πλήρως το σύμπαν, αλλά είναι το μοναδικό εργαλείο κατανόησης που διαθέτουμε. 

Η επιστήμη έχει σαν εργαλείο τη λογική και μόνο. Όχι την πίστη.

Καλό είναι επίσης να θυμόμαστε πως και η δήλωση "δεν υπάρχει Θεός" δηλώνει μια καθαρή και αμετάκλητη θέση σε μια υπόθεση όχι λογικής, αλλά πίστης.

ΥΓ. (με ολίγον ασεβές χιούμορ…)

Η μόνη αντισταθμιστική απάντηση, για το παράδοξο της πέτρας, είναι ότι ο Θεός, έφτιαξε κάποια στιγμή αυτή την…  παράξενη πέτρα και…  δοκιμάζοντας να τη σηκώσει, έχασε την παντοδυναμία του. Έκτοτε… πήρε των ομματίων του και έριξε μαύρη πέτρα πίσω του και αυτοκαταστράφηκε (μπορεί; Παράδοξο ε!), τιμωρώντας μας με το να μην υπάρχει…

  

καλοκαιράκι...

    

Μπορεί οι ζωές μας να οδεύουν ολοταχώς και με τα φρένα σπασμένα κατά διαόλου, μπορεί να είμαστε κάτι ξεχαρβαλωμένοι και ετοιμόρροποι κουβαλητές του ασήμαντου, προχωρώντας ολόισια προς την μοιραία πρόσκρουση, όμως… παρά και τις δύσκολες μέρες που περνάμε και σε πείσμα των σκουντούφληδων Βορειοευρωπαίων, η θάλασσα, το ηλιοφώς, η αλμύρα η γλυκιά αποχαύνωση αλλά και ο έντονος ερωτισμός του καλοκαιριού, μας κρατάει απ’ τα μαλλιά σα να θέλει να μας πει ότι υπάρχει ακόμα ελπίδα, πως ίσως και να μην πνιγούμε, ίσως και να μην υποκύψουμε μεμιάς τώρα στο μοιραίο.

Η ζωή είναι πολύχρωμη, και πανέμορφη! Μαγική. Στον κόσμο υπάρχει και χαρά, και γοητεία, και ανεμελιά και ευχαρίστηση… Ειδικά όταν ζεις ένα ακόμη καλοκαίρι! Άλλωστε πόσα καλοκαίρια μας απέμειναν…

Το καλοκαίρι στην Ελλάδα είναι μία σπουδή στο φως και στα χρώματα. Ένας ακτινοβόλος ζωοδότης ήλιος και ένα ολόγιομο φεγγάρι, πάννυχα και φαέθοντα, βάφουν στεριές και θάλασσες ασημιές και χρυσαφιές ενώ στο μούχρωμα του δειλινού, ο ήλιος στη δύση του, περιζώνει με πορφύρα τον ορίζοντα.

Το ημίγυμνο καλοκαιράκι μας μαθαίνει λιτότητα. Άνθρωποι χαρούμενοι να τσαλαβουτούν στο νερό να μαζεύουν τζάμπα ήλιο και να τυλώνουν (εκ του αρχαίου τυλόω -ῶ) την κοιλιά τους με λίγο καρπούζι. Στην παραλία δίπλα μου, δυό χαρούμενα πιτσιρίκια παίζουν ανέμελα χτίζοντας και γκρεμίζοντας χωμάτινους πύργους με τα κουβαδάκια τους. Μπρός στα πόδια τους το κυματάκι κινείται σιγανά και σπάει φλοισβίζοντας δαντελλωτά στη χρυσή άμμο. Ξαφνικά ξεσπάει καυγάς. Η Υακίνθη, δυόμισι ετών, μαλώνει με τον Γιαννάκη που είναι τριών. «Άστο κάτω είναι δικό μου» του λέει αδράχνοντας ένα κουβαδάκι. «Όχι, είναι δικό μου» φωνάζει ο Γιαννάκης αρπάζοντάς το απ’ τα χέρια της. Για λίγα λεπτά, τα δυο παιδόπουλα είναι δυστυχισμένα και δυσφορούν καθώς παλεύουν να επιβεβαιώσουν πάνω στην άμμο το «έχειν και κατέχειν» τους. Ψηλά στο απέραντο γαλάζιο του ουρανού δυο γλάροι παρακολουθούν τα πάντα και γελάνε. Έπειτα μοιράζονται ειρηνικά ένα ψάρι ακριβώς στη μέση. Σκέφτομαι πως η ψύχωση της ιδιοκτησίας είναι παιδική ασθένεια, ένα είδος σολιψισμού, της ανθρωπότητας που πάσχει από διαθλαστική υπερμετρωπία. Βλέπει δηλαδή το τίποτα σαν κάτι.

Ποιος να είναι άραγε ο σωστός τρόπος για να στιμάρης τη ζωή;  Άλλωστε εμπρός στον αΐδιο χρόνο, δεν μας ανήκει τίποτε άλλο πέρα από τα καλοκαίρια που προφτάσαμε να ζήσουμε. Τα ίχνη από τα βήματά μας στην κάθυγρη άμμο, η μόνη μας ιδιοκτησία.

Λίγο πιο πίσω και οι γονείς των παιδιών επίσης διαφωνούν σε μια ατέρμονη συζήτηση σχετικά με τα ραβασάκια της εφορίας, τον ΕΝΦΙΑ, τις συντάξεις που όλο και μειώνονται, τους πολιτικάντηδες που μας κατάντησαν έτσι, για τους παλαβούς που κάθε τόσο ανατινάζονται κι έχουν κάνει μια Ευρώπη μπάχαλο, για τον εξ ανατολής Σουλτάνο που έχει ξεφύγει τελείως, αλλά και για ένα ταξίδι τους στην Ισπανία τον Σεπτέμβριο. Από ψηλά, ένας ήλιος σαρκαστικός, ξεκαρδισμένος, τους σιγοψήνει μεθοδικά αλλά αυτοί δεν αποφασίζουν να βουτήξουν στη θάλασσα. Η αγωνία τους για τον ΕΝΦΙΑ που πρέπει να πληρώσουν, αλλά και για το εάν υπάρχει τρόπος να επωφεληθούν από την κρίση υπερισχύει. Το βράδυ στο συζυγικό κρεβάτι αντί ερωτόλογα θ’ ανταλλάσσουν κρέμες για τα εγκαύματα και θ’ αναστενάζουν για άλλους λόγους.

Οι γονείς της Αριάδνης ψήφισαν ΣΥΡΙΖΑ και του Γιαννάκη Νέα Δημοκρατία. Μέσα από μια απόκρυφη ουράνια μηχανική το διανόημα των συγκεκριμένων ψηφοφόρων επηρεάζει τους πολιτικούς αρχηγούς. Έτσι ο Τσίπρας σε ένα μεγαλοφυές κρεσέντο θα ξανασκίσει τα μνημόνια, θα απαιτήσει τη διαγραφή του χρέους, και θα φροντίσει για την άμεση επαναφορά του δώρου Χριστουγέννων σε συνταξιούχους και μισθωτούς κάνοντας πράξη το προεκλογικό του μότο «θα τ’ αλλάξουμε όλα».

Όμως κανείς όσο και να θέλει δεν μπορεί ν’ αλλάξει κατά βάθος τον εαυτό του αφού το καλοκαίρι και η πανσέληνος παίζουν παράξενα και σιβυλλικά  παιχνίδια σε κάτι τύπους που έχουν πάρει πολύ σοβαρά τον εαυτό τους.

Ο Μητσοτάκης πάλι, παιδί οικογένειας κι αυτό… Τώρα η salus populi επαφίεται στους στιβαρούς ώμους του Κυριάκου. Τα κουλουβάχατα της ιστορίας δηλαδή και η μεταφυσική του φαιδρού, που δεν σκοτώνει απλώς την ιστορία μέσα από τον θανατερό βρόγχο της πραγματικότητας, αλλά καταργεί de facto και το μέλλον, διαστέλλοντας το παρόν ως εκεί που δεν πάει άλλο.

«Ποιος είναι αυτός;» αναρωτιούνται κάποιοι και έπειτα συνέχισαν τον ράθυμο βηματισμό τους για παρακάτω. Μήπως έφτασε η ώρα και για μας ν’ αναρωτηθούμε: Ποιοι είστε όλοι εσείς, διάολε;

Πατροκτονίες, αμαρτίες αιμομιξίες μισαδελφία κι ένας αυτοκαταστροφικός Αμλέτος που παράτησε τη Δανιμαρκία κι ήρθε εν μέσω θέρους στην Ελλάδα για ψυχοθεραπευτικά λουτρά. «Τι κάνω εγώ εδώ;» θα αναρωτηθεί αύριο σαν τον άλλο Φασουλή, τον Αλέξη.

Όμως τότε θα είναι πολύ αργά, τα μαθήματα θερινής ραστώνης και το καλοκαίρι, θα’ χουν πια τελειώσει.

Και τώρα εγώ αν θυμάμαι κάτι είναι κάποια όνειρα που έκανα στην κουπαστή αγναντεύοντας τον ωκεανό.

ΥΓ. Τι αδύναμο, τι μελαγχολικό και δύσθυμο πλάσμα ο άνθρωπος. Τι κωμικές, αλαζονικές και επηρμένες οι πόζες του. Πόσο μάταιη η πομπώδης ρητορική του μπροστά σε τάφους που χαίνουν. Κι όμως. Αυτό το αδύναμο, το φθαρτό αλαζονικό πλάσμα της καταστροφής, δικαιούται ακόμα να ονειρεύεται -σε πείσμα των καιρών, τον Παράδεισο.

Ένας αιώνας, ένας κόσμος, μια στιγμή

Ανρί Καρτιέ Μπρεσόν

Πειραιάς, Ζεϊμπέκικο σε καφενείο. 1953.

Ο φακός γοητεύεται, είναι φυσικό, από την χορευτική κίνηση του σκυμμένου χορευτή στο πρώτο πλάνο. Διαθέτει την κατατομή φιγούρας του θεάτρου σκιών και μπριγιόλ στο μαλλί. Είναι αποστεωμένος έφηβος, παιδί της Κατοχής και του Εμφυλίου. Είναι αγυιόπαιδο αλλά όχι μάγκας. Κρατάει κομπολόι και χαμηλώνει για να ακουμπήσει στο χώμα. Χώματα; Από τη γης παίρνει δύναμη σε αυτό το μοναχικό του ταξίδι. Η επιτήδευση στη χορευτική φιγούρα του, παρά την σεμνότητα της, φανερώνει την μίμηση παλαιότερων προτύπων που έρχονται από το βάθος του χρόνου. Τον έχει καταλάβει η αοιδός με τον χρυσό (!) σταυρό και συσπά ελαφρά το πρόσωπο της μειδιώντας. Κρατάει το ρυθμό με τα δάχτυλα. Το αιώνιο θηλυκό. Ο μπουζουξής με το σκαρπίνι είναι πιο αυθεντικός ενώ ο μουσικάντης πίσω του παίζει εκστασιασμένος. Με ακορντεόν!                                                                                                               

Προσέξτε στο φόντο της εικόνας τον καθρέφτη και την ενέργεια του: μεγαλώνει το χώρο συνθέτοντας μία νεκρή φύση με το από τερακότα ανθοδοχείο. Χους, και εις χουν απελεύσει. Επιθυμίες, νταλκάδες, μερακλίκια ερωτισμός, κοινωνικό υπόβαθρο, ιεροτελεστία αλλά και η ανυπόφορη παρουσία του θανάτου. Ανάμεσα στο μαύρο μοτίβο και το γκρίζο. Στα σφραγισμένα μάτια που κοιτάνε χωρίς να βλέπουν.                  

Και βέβαια όλοι καταλαβαίνουμε σε ποιόν ανήκει το φαλακρό κεφάλι που αντικατοπτρίζεται στον καθρέφτη. Τι ακούει, τι περιμένει. Γιατί γύρω του το φόντο έγινε μαύρο. Η μουσική υπάρχει, κατά τ' άλλα στην εικόνα, μέσω της εκκωφαντικής σιωπής.                                                                                                                           

Στιγμιότυπο –μάθημα, νατουραλισμός που παραπέμπει στα καλογυρισμένα κινηματογραφικά πλάνα της δεκαετίας του '50. Ροσελίνι και Βιττόριο ντε Σίκα και Κούνδουρος και ο μάγος Φελίνι. Τότε που οι αστοί ανίχνευαν τον υπόγειο κόσμο του λούμπεν προλεταριάτου. Την ἠγάθεη λαϊκότητα πριν καταντήσει παραμορφωμένο κακέκτυπο.                                                                                                                      

Νεορεαλισμός και μαγευτικά υπονοούμενα. Τέχνη ...Με χωμάτινα, γήινα υλικά.

Λεξιλόγιο:

Μπριγιόλ: Η μπριγιαντίνη.

Αγυιόπαις: Παιδί του δρόμου, αλάνι, αρχ. Ελλ. ἀγυιά:  δρόμος, δρομάκι, σοκάκι.

Σκαρπίνι: Παπούτσι με χαμηλό τακούνι.

ἠγάθεος: Αγιότατος, ευλογημένος

Αισχύνην σέβου, κύριε πρόεδρέ μας

Τι εορτάζουμε σήμερα, 24 Ιουλίου; Πιο σωστά, τί εορτάζει υποκριτικά σήμερα το βράδυ στο προεδρικό μέγαρο η καθεστηκυία τάξη της χώρας; Γιατί θα βάλει το βράδυ ο πρόεδρος Πάκης το καινούριο του γκρί αρζάν κουστούμι με τον μεταξωτό μπλε - να μην ξεχνιόμαστε κιόλας - λαιμοδέτη και θα υποδέχεται τους καλεσμένους του στους κήπους του προεδρικού Μεγάρου;

Γιατί θα φορέσει το βραδινό κομψό σακάκι του ο κύριος Τσίπρας με το ακριβό ανοιχτό πουκάμισο, άνευ λαιμοδέτου παρακαλώ- όλα κι όλα η "αμφίεση" της επανάστασης είναι- μάλλον ότι απέμεινε από την επανάσταση - και θα αγάλλεται συγχαίροντας εαυτόν και αλλήλους;

Για τη ζοφερή κατάσταση της χώρας, για την παταγώδη αποτυχία μιας εποχής, για το θλιβερό κατάντημα της γενιάς μας, για την διχοτόμηση της Κύπρου τόσα χρόνια τώρα, για την εξαπάτηση της δημοκρατίας, για τις σωρευμένες απάτες, τα ψευδεπίγραφα συνθήματα, το μόλυσμα ενός ολόκληρου λαού, για την απογοήτευση του Πολυτεχνείου, για την κίβδηλη μεταπολίτευση, για την παράδοση άνευ όρων εκ των έσω της χώρας και την μετατροπή της σε προτεκτοράτο; - Τί στο διάολο γιορτάζουν σήμερα το βράδυ, λίαν συγκεκινημένες, οι πολιτειακές αρχές;

Για τους σκεπτόμενους, κι όχι μόνο, σήμερα επιβάλλεται να είναι ημέρα σιωπής, ημέρα μετάνοιας, ημέρα συντριβής και εθνικής περίσκεψης και περισυλλογής. Ημέρα πένθους, ημέρα λύπης αφού, δεν δικαιούμαστε- δεν επιτρέπεται να είναι ημέρα αγανάκτησης και οργής. Αφού η πλειοψηφία των πολιτών, τουλάχιστον στα πρώτα χρόνια, είδε με ικανοποίηση, το λιγότερο που μπορούμε να πούμε, τους άξεστους συνταγματάρχες. Αυτή είναι η πικρή αλήθεια για τον "ανυπόταχτο" λαό. Άλλωστε, πάντα και παντού- είναι γνωστό πλέον οι λίγοι είναι αυτοί που κάνουν τη διαφορά.

Κι ύστερα έρχονται οι επαγγελματίες αριστεροί, οι μάστορες του λαϊκισμού και καταθέτουν στεφάνια.

Δεν γαμιόμαστε λέω εγώ…

Εγώ λοιπόν σήμερα δεν συμμετέχω, δεν δέχομαι επισκέψεις ούτε γιορτάζω την "επέτειο" της αποκατάστασης της δημοκρατίας, ούτε τα πανηγύρια της μεταπολίτευσης ούτε τίποτα…

Αναρωτιέμαι πάντως όλοι αυτοί που θα μαζευτούν το βράδυ στο προεδρικό μέγαρο και οι υπόλοιποι απ έξω τί γιορτάζουν;

Δεν γιορτάζω λοιπόν αλλά θρηνώ την οδυνηρή ματαίωση -την ακύρωση της γενιάς μου- της γενιάς του Πολυτεχνείου αλλά και την θλιβερή αποτυχία μας να διαμορφώσουμε ένα καλύτερο μέλλον για τα παιδιά μας, την επόμενη γενιά. 

ΥΓ. Δυστυχώς από τους ξετσίπωτους επαγγελματίες της ΝΔ-ΠΑΣΟΚ πέσαμε στους νερόβραστους ερασιτέχνες του ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ. Γαμώ τη άποψή μου γαμώ!   

Απόλλων

O Απόλλων, στεφανωμένος με δάφνη, στέκεται δίπλα στην

καθιστή Μούσα με λύρα, πιθανότατα την Καλλιόπη.

440 π.Χ. Museum of Fine Arts, Boston,

Ο Λύκιος Απόλλων-για τον οποίο δεν υπάρχει αναφορά στη γραμμική Β, δηλαδή στη γραφή των πινακίδων της Πύλου, των Μυκηνών και της Κρήτης-έφτασε μετά τους Αχαιούς στο τόπο μας. Κάποιο άλλο ελληνικό φύλο τον έφερε μαζί του.

Έφτασε μας πληροφορεί ο Αλκαίος, όταν τον κάλεσαν οι Δελφοί, από την χώρα των υπερβορείων, πάνω στην άμαξα που του χάρισε ο Δίας και την έσερναν κύκνοι. Και τη στιγμή της άφιξης του στους Δελφούς «ᾄδουσι μὲν ἀηδόνες, ᾄδουσι δὲ καὶ χελιδόνες καὶ τέττιγες», αηδόνια και χελιδόνια κελαηδούσαν και τα τζιτζίκια τερέτιζαν, «ῥεῖ καὶ ἀργυροῖς ἡ Κασταλία» και από την Κασταλία ανέβλυζε ασήμι. (Κλικ εδώ).

Άλλοι πιστεύουν ότι γεννήθηκε στη Δήλο από τη Λητώ παρουσία των υπερβορείων παρθένων όπου οι μεταγενέστεροι τιμούσαν τους τάφους τους. Ο Απόλλων είναι ο θεός του τόξου και της λύρας. Με το τόξο χωρίς οίκτο σκοτώνει τους υπερβολικούς τους υβριστές τους υπερφίαλους. Αυτούς που δεν εφαρμόζουν το μέτρο.

Στο ναό του υπήρχαν δυο ρητά, το "μηδὲν ἄγαν", τίποτα το υπερβολικό, και "γνῶθι σαὐτόν", που δεν σημαίνει μόνο γνώρισε τον εαυτό σου αλλά κάτι περισσότερο: μάθε ότι δεν είσαι θεός.

Με τα βέλη, που τα ρίχνει από μακριά, σκοτώνει. Μακροσαγιτάρης, εκηβόλος, έκατος θεός, (εκάς: μακράν μακρόθεν), με τη λύρα του θεραπεύει, είναι ιατρός, θεός της ιάσεως, θεός του θεραπευτικού ύμνου, του παιάνα. (Ο Παιώνας-Παιών ήταν ένας ανεξάρτητος θεός στη Κνωσό αλλά τον πήρε ο Απόλλων όταν η λατρεία του διαδιδόταν με τους Δωριείς και τον έκανε ύμνο). "ἰήϊε Παιάν" επικαλούνταν οι προσφεύγοντες στη βοήθεια του Απόλλωνα.

Ως θεός του τόξου ο Απόλλων παρετυμολογείται από το "απόλλυμι", το αφανίζω φονεύω. Είναι ο ολετήρ: ο καταστροφέας που φέρνει τον όλεθρο με τα "ἀγανὰ τού βέλεα", καταστρέφει τον προώλης= ο εντελώς κατεστραμμένος, άξιος να χαθεί, από τη ρίζα *ολ από όπου ο όλεθρος το όλ-λυμι και το απόλλυμι με το οποίο συσχετίζουν οι παλιοί το όνομα του Απόλλωνα. Άλλοτε τα βέλη του προκαλούν επιδημίες πανώλους και σ΄αυτές τις περιπτώσεις δεν υπάρχει κανένα γιατρικό, ο παιάνας του δεν θεραπεύει.

Ως θεός της λύρας είναι ιατρός. Ακόμα και σήμερα ορκίζονται στο όνομά του «Ὄμνυμι Ἀπόλλωνα ἰητρὸν, καὶ Ἀσκληπιὸν, καὶ Ὑγείαν, καὶ Πανάκειαν», αυτή είναι η αρχή του όρκου του Ιπποκράτη. Αυτός ο χρυσολύρας (με τη χρυσή λύρα) ευλύρας, (μα με την καλή λύρα) και κιθαρωδός θεός που θεραπεύει με τη μουσική του. 

Η λάμψη του λέει ο ποιητής (Σκυθίνος), μετουσιώθηκε σε μουσική και εναρμονίζει όλη τη φύση, και το παίξιμο της λύρας του είναι η γλαυκή λάμψη του ήλιου.

...το φοβερό της μνήμης ζούδι...

Δεν ξέρω τι μ’ έπιασε βραδιάτικα. Ξαφνικά άρχισαν να μου ‘ρχονται σκηνές από παραστάσεις και εικόνες που είχαν δει τα μάτια και δίχως να αναλυθούν απ΄το συνειδητό γίνανε βαθιές χαράξεις του νου.

Ένας ψηλόλιγνος κρεμανταλάς στο κέντρο του Μαντράς προσπαθεί να με πείσει πως για λίγες ρουπίες θα αντικαταστήσει τον ΩΡΛ. Κρατά ένα βρώμικο κομμάτι μπαμπάκι στο ένα χέρι και ένα κομμάτι σύρμα στο άλλο. Στοχεύει τ΄αυτιά μου. Φεύγω τρέχοντας... και μπαίνω στο πρώτο καφέ που βρίσκω μπροστά μου. Είμαι στο Γκουαντάν της Μαλαισίας. Όλες οι γυναίκες υπάλληλοι στην τράπεζα φορούν μαντήλες στο κεφάλι και τζοβαϊρικά στα χέρια. Οι φωτογραφίες των μελών της βασιλικής οικογένειας είναι κρεμασμένες στον γεμάτο υγρασία τοίχο. Αλλάζω τα χρήματα και μπαίνω δίπλα στο ξενοδοχείο. Οι μασέζ δίπλα στην πισίνα, φορούν και κείνες μαντήλες μα κάνουν μασάζ για λίγα ρίνγκιτ. Λίγο πιο κάτω είναι η Μπούγκι στρήτ της Σιγκαπούρης. Με μισό ντόπιο δολάριο αγοράζω μια φρέσκια καρύδα και πίνω το χυμό. Ώσπου να χορτάσουν τα μάτια με τους καλοσυνάτους Κινέζους που χαϊδεύουν το άγαλμα του ευτυχισμένου Βούδα, ο χυμός στερεύει. Παίρνω και δεύτερη καρύδα. Μα δεν προλαβαίνω να ξεδιψάσω και είμαι στο Ιγκουασού. Τεράστιοι όγκοι νερού πέφτουν από παντού. Πυκνά σύννεφα υδρατμών καλύπτουν τον ορίζοντα, μέσα σε λίγα λεπτά είμαι μούσκεμα από την κορυφή ως τα νύχια. Στο Πεκίνο στην πλατεία Τιεν αν μεν χαζεύω για λίγα λεπτά το τεράστιο πορτραίτο του Μάο πάνω στο μαυσωλείο του. Ακριβώς απέναντι φάτσα οι κινέζοι κάνουν ουρές στου Μακ Ντόναλντ. Στο Μιντέλο του Σαο Βισέντε, στα νησιά του πράσινου ακρωτηρίου η πλατεία μπροστά από τo καθεδρικό ναό της Παναγίας της Χάριτος είναι γεμάτη ανθρώπινα χρώματα. Η Τράπεζα απέναντι εξυπηρετεί τους πελάτες καθολικούς και μη, και τα μικρομάγαζα πουλούν πλαστικές κεφαλές του Πάπα. Οι καλοσυνάτοι ντόπιοι μιλούν Πορτογαλικά σε όλους. Απορούν με όσους δεν καταλαβαίνουν και επαναλαμβάνουν αργά αργά... Όμως στο Φρένς Κουόρτερ της Νέας Ορλεάνης οι μπύρες Μπαντ προσφέρονται σε συσκευασία του ενός λίτρου και οι καουμπόηδες τις πίνουν με καλαμάκι. Το ξενοδοχείο μου είναι στη Μπούρμπον στριτ και ακριβώς απέναντι είναι το στριπτιζάδικο με ένα ζευγάρι γυναικεία πόδια μα μπαινοβγαίνουν χορεύοντας από δυο σχισμές στον τοίχο. Το θυμάμαι ίδιο από το 1975 που το επισκέφθηκα για πρώτη φορά. Και η όμορφη Βιετναμέζα συνεχίζει να ζεσταίνει το κρεβάτι μου. Κοιμάται αμέριμνη και σίγουρη πως η λευκή φυλή δεν αποτελεί πλέον απειλή. Στο Μοσταγκανέμ στο Αλγέρι οι ντόπιοι θέλουν να μοιραστούν μαζί μου τον ναργιλέ τους. Πρόσεξαν πως όλη μέρα είχα σεβαστεί τις επιταγές της θρησκείας τους και δεν είχα βάλει μπουκιά στο στόμα. Με θεωρούν φίλο. Η χοντρή αραπίνα στη Τζαμάικα μας φωνάζει χουάϊτ άσχολς και μας απειλεί με το δάχτυλο γιατί ο οδηγός του ταξί δε φρέναρε την ώρα που αυτή αποφάσισε να σκεφτεί να διασχίσει τη λεωφόρο. Ο μελαψός τύπος στο Σεντ Τόμας της Καραϊβικής προσπαθεί να μου πουλήσει φέϊκ πούρα και τα κορίτσια στη τζένεραλ κάμαρα στο Σάντος επιμένουν να μου δείξουν την πραμάτεια τους. Στην παραγκούπολη της Καλκούτα τα παιδιά τρώνε στο βρώμικο πεζοδρόμιο και ο τροχονόμος στη Μπανγκόκ έξω απ΄ το χρυσό Βούδα με πιάνει απ΄το χέρι για να με περάσει απέναντι. Τα τουκ-τουκ περνούν δίπλα μας μα καταφέρνουν με τρόπο ακροβατικό να μη μας ακουμπήσουν. 

Μια φορά το χρόνο οι μάγισσες όλης της Ευρώπης μαζεύονται στο λόφο στο κέντρο του Κιέβου μόνο και μόνο για να μου θυμίσουν το λόγο για τον οποίο ο Μουσόργκσκι έγραψε το φαλακρό βουνό.

Και όλοι αυτοί που μου στοιχειώνουν το μυαλό, ...με αγνοούν. Είναι πρωταγωνιστές και γω δεν είμαι παρά ένας θεατής. Ένας απ΄τους χιλιάδες θεατές που κατακλύζουν καθημερινά το θέατρο της ζωής τους.

Δυστυχώς! Εδώ και κάμποσο καιρό, οι μοίρες αποφάσισαν να μη με ξαναστείλουν στο θέατρο να μάθω απ΄τους ηθοποιούς της άλλης άκρης του κόσμου όλα αυτά που τα βιβλία μ΄έκαναν να ξεχάσω… Πρέπει να μάθω να περιμένω. Πρέπει να μάθω να συμμετέχω.

Mussorgsky - Night on the bare mountain (Bernstein)

Σημειώσεις από την Οδύσσεια

Ο Οδυσσέας (στη μια όψη του αγγείου) σημαδεύει με το τόξο του τους

μνηστήρες που βρίσκονται στην άλλη όψη του αγγείου.

Αττικός ερυθρόμορφος σκύφος 450 π.χ.

Antikenmuseen, Berlin

Είμαστε στη ραψ. φ της Οδύσσειας, στη σκηνή όπου η Πηνελόπη ανοίγει το θάλαμο που φύλαγε ο Οδυσσέας τα πράγματά του προκειμένου να βγάλει έξω το τόξο και τα βέλη του. Ευκαιρίας δοθείσης ο Όμηρος, κρίνει σκόπιμο να μας πει λίγα πραγματάκια σχετικά με την ιστορία του συγκεκριμένου τόξου:

Πάμε να το δούμε τι λέει ο Όμηρος:

τόξον οπισθοτέντωτον εκεί ήταν και φαρέτρα,       

οπ' είχε μέσα πάμπολλα στεναγμοφόρα βέλη·

αυτά στην Λακεδαίμονα του 'δωκε δώρα ο ξένος   

ο Ευρυτίδης Ίφιτος, όμοιος των αθανάτων.  

εις την Μεσσήνην έτυχε στο σπίτι του Ορτιλόχου  

του φιλομάχου να ευρεθούν εκεί πήγεν ο Οδυσσέας       

να λάβη χρέος όπου σαυτόν χρωστούσε ο τόπος όλος·   

ότι τριακόσια πρόβατα με τους βοσκούς των πήραν

Μεσσήνιοι στα πολύσκαρμα καράβια απ' την Ιθάκη·       

όθεν μακροταξείδευσε, παίδιος ακόμη, εκείνος,     

αποσταλμένος του πατρός και των λοιπών γερόντων.     

ναύρη πάλ' ήλθε ο Ίφιτος φοράδαις, 'που 'χε χάσει,     

δώδεκα, και 'που βύζαιναν φερέπονα μουλάρια,     

οπού κατόπι του 'γειναν φόνος και μαύρη μοίρα,    

ότε στον λεοντόψυχον ήλθεν υιόν του Δία,    

τον Ηρακλέα, των φρικτών κατορθωμάτων γνώστην,      

'που ξένον του στην σκέπη του τον φόνευσε ούδ' εντράπη,     

ο ανόσιος, την τρέπεζα 'που του 'χε παραθέσει,    

ούτε την δίκη των θεών· αλλ' έσφαξεν εκείνον      

κι είχε και ταις φοράδαις του· και, αυταίς ενώ ζητούσε,  

τον Οδυσσέα απάντησε και του 'δωκε το τόξο,      

'που εφόρει ο μέγας Εύρυτος, και αυτός πριν αποθάνη   

εις τα υψηλά του μέγαρα του υιού του το 'χε αφήσει.      

και λόγχη του 'δωκε βαρειά και ξίφος ο Οδυσσέας,

αρχήν ξενίας τρυφερής· αλλά δεν γνωρισθήκαν      

και στο τραπέζι, επειδή πριν φόνευσει ο υιός του Δία     

τον Ευρυτίδην Ίφιτον, όμοιον των αθανάτων,

οπού το τόξο του 'δωκε·

Οδύσσεια φ 11-38

Ο Ίφιτος γιός του Ευρύτου πήρε μέρος στην Αργοναυτική εκστρατεία. Ήταν δηλαδή ένα από τα γνωστά πρόσωπα της γενιάς του -καθότι βασίλευε στην Οιχαλία1* -όπως και ο Ηρακλής ήταν πασίγνωστος, άλλωστε. Η Αργοναυτική εκστρατεία έγινε κάμποσα χρόνια (μια γενεά περίπου) πριν τον τρωικό πόλεμο, οι αργοναύτες λοιπόν ήταν κατά τι μεγαλύτεροι από τα παλληκάρια του τρωικού πολέμου.

Στην προκειμένη περίπτωση, ο γιός του Λαέρτη στέλνεται από τον πατέρα του και τους προύχοντες της Ιθάκης σ΄αυτό το ταξίδι νεαρός ακόμα ("παιδνὸς ἐών", γράφει ο ποιητής μας). Εκεί στη Μεσσηνία στάλθηκε ο Οδυσσέας για ένα φιλικό διακανονισμό με τους Μεσσήνιους, γιατί αυτοί είχαν σουφρώσει από την Ιθάκη καμιά τρακοσαριά πρόβατα. Εκειδά λοιπόν στις Φαρές στο παλάτι του Ορσίλοχου2* έπεσε πάνω στον Ίφιτο ο οποίος, όπως προείπαμε, ήταν Αργοναύτης -επομένως ήταν καμιά τριανταριά χρόνια περίπου μεγαλύτερος από τον Οδυσσέα. Οι δύο τους κατά τα ήθη της εποχής αντάλλαξαν δώρα: Ο Ίφιτος έδωσε στον Οδυσσέα το τόξο του πατέρα του, και ο Οδυσσέας χάρισε στον Ίφιτο ένα σπαθί κι ένα κοντάρι.

Αυτή η ανταλλαγή δώρων στην ομηρική Ελλάδα αλλά και μετέπειτα οριοθετούσε την "ἀρχὴν ξεινοσύνης προσκηδέος"3* ήτοι "άρχήν ποιούμενα ξενίας" δηλαδή το ξεκίνημα μιας τελετουργικής φιλίας και αλληλεγγύης. Ο θεσμός της ξενίας εκείνη την εποχή, σηκώνει πολλή κουβέντα για να κατανοηθεί αλλά δεν είναι θέμα του παρόντος πονήματος.

Ωστόσο, ενώ ξεκίνησε η "ξενοσύνη" του Ίφιτου και του Οδυσσέα, δεν υπήρχε χρόνος να επισφραγιστεί με το τελετουργικό της υπόθεσης δηλ. τα γνωστά τσιμπούσια, με σπονδές και χοές και τα λοιπά, που ταιριάζουν σε τέτοιες περιπτώσεις- επειδή ο καθένας έπρεπε να πάρει το δρόμο του: Ο μεν Ίφιτος έπρεπε να πάει στα μέρη του Ηρακλή, διότι ο Ηρακλής, γνωστό κλεφτρόνι της εποχής, σύμφωνα με τον Όμηρο, είχε βουτήξει κάτι άλογα και κάτι μουλάρια από τα κτήματά του. Τώρα όπως τα λέει ο Όμηρος, μας περιγράφει τον Ηρακλή σαν ένα κοινό κλεφτρόνι και αλογοσύρτη. Παρ΄όλα ταύτα όμως ο Ηρακλής είχε χρέος να αποδώσει πίσω στον Ίφιτο τα άλογά του. Ήταν υποχρεωμένος να τα επιστρέψει.

Και γιατί ήταν υποχρεωμένος; τίθεται το ερώτημα, ο Ηρακλής να τα επιστρέψει.

Διότι τόσο ο Ίφιτος όσο και ο γιός του Δία (μην ξεχνιόμαστε) ο Ηρακλής, ήταν Αργοναύτες. Συμμετείχαν και οι δύο στην Αργοναυτική εκστρατεία, ως εκ τούτου τους συνέδεε και αυτούς η ηθική υποχρέωση της "ξενοσύνης". Ο ένας όφειλε να βοηθάει τον άλλο, κι αν καμιά φορά γινόταν και κάνα λάθος όπως αυτό, ο ένοχος έπρεπε να επανορθώσει και ο παθών όφειλε να μην το φυλάξει μανιάτικο. Αυτό- μεταξύ άλλων- επέτασσε η "ξενοσύνη".

Η ξενοσύνη ήταν ένας θεσμός εθιμικώ δικαίω, καθιερωμένος σ΄ολόκληρο τον ελληνόφωνο κόσμο εκείνης της εποχής. Η ξενοσύνη εθεωρείτο ιερός και απαραβίαστος, θεϊκός νόμος, κι όποιος τον παραβίαζε διέπραττε μεγάλο ατόπημα και ερχόταν αντιμέτωπος με την μήνιν των θεών.

"Ο Ηρακλής σκοτώνει τον Ίφιτο" λάδι σε καμβά.

Γαλλική Σχολή

Κοιτάξτε τώρα αυτό που μας λέει ο Όμηρος, και είναι το εξής:
Ο Ηρακλής έγραψε στις "κοχώναις"4* του την ξενοσύνη για την οποία είχε ορκιστεί ενώπιον των θεών, εμμέσως έγραψε δηλαδή στις κοχώνες του και τους θεούς και τους νόμους των ανθρώπων και των θεών, και κατέσφαξε μέσα στο σπίτι του τον Ίφιτο και γι' αυτό ο ραψωδός μας πέρα απ' το ότι τον περιγράφει ως κοινό κλεφτρόνι και δολοφόνο, του προσάπτει κι έναν ακόμη χαρακτηρισμό, τον αποκαλεί "σχέτλιον"5*. (Οδ. Ραψ. φ 28). 

Κοιτάζοντας στο λεξικό το λήμμα "σχέτλιος" που είναι μια εκπληκτική λέξη με (κατά κύριο λόγο) άσχημη έννοια, βλέπουμε ότι ο "σχέτλιος" εκφράζει ασφαλώς και έννοιες όπως ακατάβλητος, ανυποχώρητος, καρτερικός, επίμονος, κυρίως όμως εκφράζει έννοιες όπως απάνθρωπος, άσπλαχνος, ανελέητος κακός, μοχθηρός, σκληρός, και ελεεινός, κι είναι μ' αυτές τις τελευταίες έννοιες που χρησιμοποιεί τη λέξη ο ποιητής μας στη σκηνή αυτή για να περιγράψει τον Ηρακλή.

Μα και βέβαια, είναι αντιληπτό πως ο Όμηρος ναι μεν πιστεύει δυνατό και γενναίο, ακατάβλητο και γιό του Δία τον Ηρακλή, ωστόσο τον θεωρεί εξίσου αλογοσύρτη, ανίερο και ασεβή.

Έτσι λοιπόν, είναι φανερό ότι για τον Όμηρο (και κατ΄επέκταση για τους Έλληνες της εποχής εκείνης) ο Ηρακλής ήταν απλά ένας άσπλαχνος, κακός και μοχθηρός, ένας κοινός κλέφτης, ένας "σχέτλιος", και που αποκλείεται να τον λάτρευαν ως θεό ή ημίθεο. Κάτι τέτοιοι δεν είναι δυνατόν να φτάσουν στη θέωση ακόμα κι αν αναποδογυρίσει ο κόσμος.

Βέβαια, όπως όλοι γνωρίζουμε, λίγο καιρό αργότερα από την εποχή του Ομήρου οι καταστάσεις άλλαξαν και οι Ηρακλείδες πήραν το πάνω χέρι. Και όπως είναι γνωστό η ιστορία γράφεται από τους νικητές, ενώ από την άλλη η μυθολογία κινείται έξω και στις παρυφές της ανθρώπινης ιστορίας, στο χώρο των συμβόλων και της αλληγορίας, έτσι με την παρέλευση του χρόνου ο Ηρακλής έπαψε να είναι αλογοσύρτης και "σχέτλιος" και παραβάτης της "ξείνων θέμις" και ανέβηκε στον Όλυμπο -έστω και κατά το ήμισυ κατά πως γράφει ο Όμηρος (όπως θα δούμε σε επόμενο πόνημά μας).

Με επακόλουθο, οι νεώτερες γενεές, ως και μέχρι σήμερα, να αποδίδουμε τιμές τον μυθικό Ηρακλή (και δίκαια: τόσα και τόσα θετικά χαρακτηριστικά του αποδίδονται) και να συνθέτονται ακόμα και σήμερα για τον Ηρακλή όμορφες δημιουργίες σαν αυτήν εδώ, που όταν προσφάτως την ήκουσα, πολύ μου άρεσε.

1* Υπάρχει ένα θεματάκι εδώ για την Οιχαλία. Ο Όμηρος την τοποθετεί στην Θεσσαλία (Ιλιάδα Β 729-733). Δεν ήταν όμως βέβαιο, ποια από τις πόλεις με το όνομα Οιχαλία, ήταν η Οιχαλία του Ευρύτου. (Βλέπε και εδώ, Στράβων, Θ 5.17 όπου ο Στράβων σημειώνει ότι η πραγματική θέση της Οιχαλίας του Ίφιτου είναι άγνωστη) Οι Μεσσήνιοι υποστηρίζουν ότι η Μεσσηνιακή Οιχαλία είναι η Οιχαλία του Ευρύτου και του Ίφιτου. Εμείς ειδικοί δεν είμαστε, θα υποστηρίξουμε όμως (άμα δεν παινέψεις το σπίτι σου…) ότι πρόκειται για την δική μας Οιχαλία με το λογικό επιχείρημα ότι: αν επρόκειτο για την Οιχαλία που ήταν στη Θεσσαλία, τι γύρευε ο Ίφιτος στις Φαρές και τόσο νότια, ψάχνοντας τα άλογα του, με δεδομένο ότι η κατοικία του Ηρακλή ήταν στην Τίρυνθα- ή κάπου στην Αργολίδα- όπου εκεί τον σκότωσε ο Ηρακλής κατά μία άλλη εκδοχή του μύθου, γκρεμίζοντας τον από τα τείχη της Τίρυνθας (Ευριπίδης, Ηρακλής μαινόμενος).

2* Τώρα θα πρέπει να σας πω ότι υπάρχει ένα θέμα εδώ και με το όνομα του Ορτίλοχου. Το θέμα είναι ότι στους στίχους της Οδύσσειας  (γ 488 αλλά και φ 16) αλλά και στην Ιλιάδα (Ε 546) αναφέρεται το όνομα του βασιλέα των Φαρών ως Ορτίλοχος, όμως τόσο η ελληνική όσο και η αγγλική βικιπαίδεια αλλά και πολλές άλλες ιστοσελίδες, καθώς και πολλοί σχολιαστές των ομηρικών επών, αναφέρουν ότι βασιλέας των Φαρών εκείνη την εποχή ήταν ο Ορσίλοχος. Οι ειδικοί απεφάνθησαν ότι το αυτό οφείλεται σε λάθος γραφή του Αρίσταρχου του γραμματικού, σπουδαίου Αλεξανδρινού φιλόλογου, ο οποίος έζησε γύρω στο 200 πχ. Αυτός είναι που χώρισε την Ιλιάδα και την Οδύσσεια σε 24 ραψωδίες και προσπάθησε να αποκαταστήσει το κείμενο από εκείνα τα εδάφια που του φάνηκαν χαλκευμένα και από όλες τις μετέπειτα παρεμβολές και φθορές. Στις δύο εκδόσεις, της Ιλιάδας και της Οδύσσειας του Αρίσταρχου, βασίστηκαν όλες οι μετέπειτα εκδόσεις των Ομηρικών επών. Για το ποιος ήταν ο Αρίσταρχος ο Σαμοθράξ κλικ εδώ.

3* "ἀρχὴν ξεινοσύνης προσκηδέος" ίδετε εδώ.

Προσκηδής: αυτός που προκαλεί οικειότητα και στενή φιλία, από το κῆδος: «φροντίδα, συγγένεια»

4* "κοχώναις" Πρόκειται για ελληνική λέξη, (δείτε εδώ, αλλά και εδώ), με πολλές σημασίες, μεταξύ των άλλων σημαίνει και τα αρχίδια. Δεν ξέρω αν υπάρχει κάποια σχέση με το ισπανικό cojones, που λέγονται τα αρχίδια στα ισπανικά.

Το ξεμάγεμα και η απομυστικοποίηση της εξουσίας

Curae leves loquuntur, ingentes stupent.

Τα μικρά παράπονα φλυαρούν, τα μεγάλα σωπαίνουν.

Σενέκας, Ιππόλυτος 607

Μα τι γίνεται σ΄αυτόν τον κόσμο; Είναι δυνατόν να απογυμνωθεί ποτέ η εξουσία από τα θέλγητρά της, το μαγνητισμό της, την ιδιαίτερη της αίγλη; Ίσως το πιο ισχυρό διεγερτικό της εξουσίας να είναι αυτή η ιδιάζουσα γαλαξιακή της άλως, αυτή η ακτινοβολία που εκπέμπει. Μπορεί λοιπόν ποτέ να την χάσει; Μα τότε θα συνέβαιναν πράγματα και θαύματα όπως θα έλεγε και ο φίλος μου ο Μιχάλης. Έχουμε ξαναγράψει ότι η εξουσία παραμένει ίδια και απαράλλακτη είτε προέρχεται από την αριστερά, είτε από την δεξιά. Όσο κυνικός και αν είναι αυτός ο εγωμονισμός, όσο απογοητευτική κι αν ακούγεται μια τέτοια διαπίστωση, δυστυχώς αποτελεί μια πολύ πικρή αλήθεια, στ΄αλήθεια. Δείτε την συγκυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ- ΑΝΕΛ που σήμερα κυβερνούν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που παλιά επέκριναν και κατήγγελλαν, ήγουν με πράξεις νομοθετικού περιεχομένου και με τους "μισθοσυντήρητους" της Βουλής σε καθαρά διακοσμητικό ρόλο.

Όμως στη χώρα που ανθεί φαιδρά πορτοκαλέα και θάλλει η για πρώτη φθορά αριστερά είναι ολοφάνερο αυτό ακριβώς το γεγονός:  Η εξουσία απομυθοποιείται, απομαγεύεται κάθε μέρα περισσότερο.

Γελάω απλώς με αυτούς που αν ήταν άλλη κυβέρνηση -δικαίως- θα έφριτταν 
με την εικόνα του Ύπατου Αξιωματούχου της χώρας γονατισμένου ανάμεσα σε κληρικούς και στρατιωτικούς (οποίος συμβολισμός;) αλλά τώρα δηλώνουν ότι «είναι αναφαίρετο δικαίωμα του κάθε Χριστιανού να γονατίζει μπροστά στις κάμερες».    

Είναι πρωτοφανές το γεγονός ότι όλα, συλλήβδην τα ΜΜΕ αλλά και τα αποκαλούμενα social media όταν αναφέρονται στον πρόεδρο της ελληνικής δημοκρατίας χρησιμοποιούν το χαϊδευτικό του Πάκης -και μάλιστα περιπαιχτικά, ειρωνικά, απαξιωτικά. Για πρώτη ίσως φορά ο άνθρωπος που βρίσκεται στο ύπατο αξίωμα της χώρας δεν αποπνέει κανένα σεβασμό ως πρόσωπο. Αλλά και αυτός ακόμα ο πρόεδρος της κυβέρνησης της χώρας, σε πόσους σήμερα εμβάλλει έστω και αμυδρά το σεβασμό, αλήθεια ποιος σήμερα ζηλεύει και εποφθαλμιά τη θέση του; Ακόμα και ο πιο ματαιόδοξος, ο πιο μωροφιλόδοξος ο πιο αρχομανής, ακόμα και ο έσχατος, ο πιο ασήμαντος ηγήτορας της αντιπολίτευσης, ειδικότερα τη στιγμή αυτή, δεν ζηλεύει τον Τσίπρα, δεν θα ήθελε σε καμία περίπτωση να είναι στη θέση του. Το μέγαρο Μαξίμου μοιάζει, τούτη τη στιγμή, τόπος τιμωρίας. Μα θα μου πει κάποιος, ο Τσίπρας θα ταξιδέψει σε λίγο στην Κίνα, θα δεχτεί τον αργότερα τον Juncker, και συνομιλούσε πριν λίγο με τον Πούτιν ενώ τον έχει δεχθεί και ο πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα στον Λευκό Οίκο. Είτε μας αρέσει, είτε όχι ο Τσίπρας είναι ένας διεθνής αστέρας, έστω και αναλώσιμος. Ή, έστω, έχει αποκτήσει ο ίδιος τα δεκαπέντε λεπτά δημοσιότητας του Andy Warhol, για πολύ περισσότερο χρονικό διάστημα, και με σαφώς πιο εκθαμβωτική, με παγκόσμια εμβέλεια. Ύστερα όμως τι; Πως θα είναι το φινάλε όλης αυτής της φαντασμαγορίας, της πλαναισθησίας, αυτής της αυταπάτης;

Αν δεν έχουμε χάσει τελείως τη νοημοσύνη μας και αν δεν μας έχει απορροφήσει αυτός ο υδαρής χυλός της καθημερινότητας και των ανόητων προτύπων που τα συστημικά ΜΜΕ προβάλλουν, όλο αυτό το "γκλάμουρους" του Τσίπρα είναι μάταιο και κανένα όφελος δεν προσφέρει στο κοινωνικό σύνολο αλλά και ενέχει κινδύνους για το παρόν αλλά και για το μέλλον της χώρας. Ποιος αμφισβητεί σήμερα πως ο Τσίπρας, έστω και αν δεν καθίσει στο άμεσο μέλλον στο σκαμνί κάποιου ειδικού δικαστηρίου, δεν θα πρέπει να απολογηθεί στην αμείλικτη κρίση της ιστορίας;

Έτσι λοιπόν για το παιδί με το πλατύ αθώο χαμόγελο και τα ευφάνταστα όνειρα, τώρα πια αποδείχτηκε πως δεν ήταν καθόλου αθώο, το παιδί, και ευφάνταστα τα όνειρα, αλλά μωροφιλοδοξίες και ματαιοδοξία μάλλον, που κατέληξε σε πραγματικό εφιάλτη για όλους μας.

Δεν τον ζηλεύω λοιπόν καθόλου έστω κι αν πήγε στην Ουάσινγκτον ή Το Πεκίνο και είδε να γελάει πίσω από την πλάτη του ο ίδιος ο Κλίντον με το σατανικό χαμόγελο του Ρασπούτιν. Ή, αν οι άσπονδοι φίλοι του στο Βερολίνο και τις Βρυξέλλες τρίβουν τα χέρια τους με ενθουσιασμό μετά από κάθε μυστική ή φανερή διαβούλευση μαζί του, μετά από κάθε καινούργια εκχώρηση του, μετά από κάθε αναμενόμενη ή απρομελέτητη κωλοτούμπα τόσο αυτού όσο και των χαμογελαστών παιδιών που εκείνος κανοναρχεί. Ποιος ζηλεύει τώρα το κλέος του έλληνα πρωθυπουργού, του Αλέξη Τσίπρα, ή τους αεσίφρονες υπουργούς του, ή την αδιάσπαστη, λόγω λίστας, κοινοβουλευτική του ομάδα στην οποία κυριαρχεί η δημοκρατία του κοιμητηρίου; Σε τι διαφέρει ο δεξιός αστός Λιάπης από τον δήθεν αριστερό αστό Φλαμπουράρη; Απλώς ο τελευταίος χρησιμοποιεί περισσότερα αυτοκίνητα και περιφρουρείται από περισσότερους αστυνομικούς. Μαξιμαλισμός!

Ποτέ άλλοτε, το ξαναλέω, ποτέ άλλοτε τη χώρα δεν την εκπροσωπούσαν στο κοινοβούλιο άτομα τόσο σιγηλού, τόσο ευτελούς επιπέδου. Ποτέ άλλοτε τόσο ασήμαντοι, αεσίφρονες και μικρόνοες άνθρωποι δεν είχαν επιδράμει για να κορδακίζονται αναιδώς στο κοινοβούλιο των Ελλήνων. Και δεν εννοώ βέβαια μόνο τη χρυσή αυγή. Και ούτε βέβαια διαθέταμε ποτέ τόσο ασήμαντους, τόσο υποβαθμισμένους, τόσο κομπλεξικούς υπουργούς ή ανώτατους δημόσιους λειτουργούς όπως σήμερα.

Αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, θα αποδεχόμασταν ότι ανέκαθεν η εξουσία παρήγαγε γέλιο. Ανέκαθεν αποτελούσε πηγή έμπνευσης για σκιτσογράφους, κωμωδιογράφους, συγγραφείς επιθεωρήσεων και ηθοποιούς που ανέβαιναν στο παλκοσένικο μόνο και μόνο για να καυτηριάσουν αλλά και να σατιρίσουν τις πράξεις και τα πρόσωπα της εκάστοτε κυβέρνησης ή τους ποικιλόχρωμους αρχηγούς των κομμάτων. Θυμηθείτε εδώ τις αξέχαστες γελοιογραφίες που εμφάνιζαν τον Τσάτσο με τη γνωστή κότα που την κρατάει από το λουρί, το παρδαλό κατσίκι που συνόδευε τον Τσαλδάρη αλλά και τη σάτιρα στον Καραμανλή για τα φρύδια του, καθώς επίσης και τον μπαμπά Αντρέα και τον υιό Γιωργάκη 

Και τώρα; Μα τώρα που η πραγματικότητα ξεπερνά το γελοίο, έχουν στομώσει και οι πένες αλλά και οι εμπνεύσεις τόσο των σκιτσογράφων όσο και των κωμωδιογράφων. Πώς να κάνεις ένα σκετς γελοιοποιώντας ας πούμε τον Τσίπρα, όταν η πραγματικότητα ξεπερνάει και τους γελοιογράφους. Τι να σατιρίσεις ας πούμε από τον Κατρούγκαλο, είναι γνωστό ότι δεν γίνεται κανείς γελοίος με τις ιδιότητες που έχει, αλλά με τις ιδιότητες που προσποιείται ότι έχει. Τώρα, η ίδια η υπάρχουσα κατάσταση είναι γεμάτη από κωμικές σκηνές, γκάφες, ευτράπελα παρωδίες, μια γκροτέσκα εικόνα, ώστε ως εκ τούτου να προκαλείται αυθόρμητος ο γέλως (περί κλαυσίγελου μάλλον πρόκειται) αλλά και θυμός και αγανάκτηση και βαθιά απογοήτευση. Φερ´ ειπείν η διαπίστωση προσφάτως των κυβερνώντων ότι είναι αντισυνταγματική μια αντικυβερνητική συγκέντρωση στο Σύνταγμα. Η κοινωνία αρχίζει να αποδέχεται μοιρολατρικά την κατάσταση και η απόγνωση του κόσμου είναι τέτοια που κανένα πενάκι σκιτσογράφου ή γραφίδα γελοιογράφου δεν μπορεί να ξεπεράσει... Το Μαξίμου είναι, καιρό τώρα, περίκλειστο και απροσπέλαστο από οποιαδήποτε πρόσβαση, περιφρουρούμενο από τις ειδικές αστυνομικές μονάδες, και κανένας εκ των υπουργών δεν μπορεί να κυκλοφορήσει ελεύθερα και πόσο μάλλον να εμφανιστεί και να παραστεί δημόσια σε διάφορες εκδηλώσεις. Η αριστερή κυβέρνηση τρομάζει πλέον και δεν θέλει πολλά-πολλά με τον λαό της!

Η πλήρης απομυθοποίηση και απομυστικοποίηση της μαγικής έλξης της εξουσίας! 

Η παταγώδης αποτυχία, η απόλυτη διακωμώδηση, ο απόλυτος διασυρμός της κυβέρνησης των Συριζα-ανέλ, του Κουίκ, του Σκουρλέτη, του Κατρούγκαλου ή της Τζάκρη, η ολική της αποκάρωση έχει αποστερήσει από κωμωδιογράφους και σατιρικούς τα βασικά εργαλεία, τα όπλα της δουλειάς τους. Και πιστέψτε με, είμαστε ακόμα στην αρχή.

Ο θίασος του παραλόγου, της εξωφρενικής γελοιότητας μοιάζει να μην τελειώνει ποτέ. Κατέστησε πάλι επίκαιρο τον στίχο του Σεφέρη: "Κύριε, όχι με αυτούς, ας γίνει αλλιώς το θέλημά Σου"